پروفسور گریگوریس زاروتیادیس، استاد اقتصاد دانشگاه ارسطوی تسالونیکی یونان که بهتازگی سفری به ایران داشته است، در گفتوگویی تفصیلی ضمن واکاوی شکست سیاستهای خصمانه واشنگتن در منطقه و بحران عمیق انرژی در قاره سبز، چارچوب گذار اقتصاد ایران از شرایط جنگی و تحریمی را تشریح کرد.
این اقتصاددان برجسته اروپایی با مقایسه شرایط کنونی ایران با بحران مالی قرن بیستویکم یونان، بر ضرورت تمرکز بر بخش واقعی اقتصاد، احیای زیرساختهای اجتماعی و جلوگیری از تعمیق شکاف طبقاتی در دوران پساجنگ تأکید کرد و همزمان هشدار داد دنبالهروی کورکورانه بروکسل از سیاستهای آمریکا و جایگزینی منابع ارزان انرژی با گاز گرانقیمت این کشور، اتحادیه اروپا را در آستانه فروپاشی قرار داده است.
اقتصاد ایران و یونان، بازسازی پس از بحران
وی با اشاره به شباهتهای فشار اقتصادی یونان و شرایط جنگی ایران اظهار کرد: مقایسه اقتصاد ایران با یونان، مقایسه خوب و درستی است؛ کشور ما با وجود اینکه درگیر جنگ نظامی نبود، اما در قرن بیستویکم شرایط اقتصادی و تورمی بسیار سنگینی را در نتیجه سیاستهای چند دهه اخیر متحمل شد که دستکمی از حضور در یک جنگ تمامعیار نداشت. پس از پایان وقایعی مانند این جنگ، ما در اقتصاد با یک «اثر بازگشتی» در قیمتها مواجه میشویم که منجر به این میشود که قیمتها و هزینهها تا حدودی به سطوح پیش از جنگ برگردد؛ اما این ریسک جدی وجود دارد که دوباره هزینهها و قیمتها جهش کند و این بازگشت، ثبات پایداری نداشته باشد. این اقتصاددان یونانی برای مدیریت دوران گذار و جلوگیری از بیثباتی دوباره، سه اقدام کلیدی را به سیاستگذاران ایرانی توصیه کرد: نخست اینکه در مواجهه با این اثر بازگشتی، کشورهایی مثل ایران و یونان باید تمرکز و تلاش خود را بر سرمایهگذاری در بخش واقعی اقتصاد و آنچه محققشدنی و ملموس است قرار دهند، نه اینکه سرمایه و توان خود را صرفاً براساس یکسری حدسیات، گمانهزنیها و پیشبینیهای غیرواقعی هزینه کنند. مورد دوم، بازیابی آسیبهای اجتماعی بهجامانده از جنگ است؛ معیشت مردم، نظام آموزشی، شبکه درمان و تمام بخشهایی که در جریان جنگ و بحران متحمل ضرر و زیان شدهاند، باید به طور ویژه احیا و بازسازی شوند. مورد سوم که از منظر اقتصادی و سیاسی اهمیت ویژهای دارد، مهار نابرابری است؛ در چنین مقاطعی ما با پدیده افزایش شکاف و نابرابری میان اقشار مختلف جامعه روبهرو میشویم و از نظر اجتماعی به هیچ وجه قابل قبول نیست که اقشار ضعیف متضرر شوند و در مقابل، اقشار ثروتمند در پشت پرده اتفاقها باقی بمانند و سود ببرند؛ بنابراین دولت باید نگاه ویژهای به عدالت توزیعی در دوران بازسازی داشته باشد.
کابوس انرژی در قاره سبز
استاد دانشگاه تسالونیکی در بخش دیگری از این گفتوگو، با اشاره به پژوهشهای اخیر خود درباره سیاستهای صنعتی و تابآوری زیرساختها در اروپا، به پیامدهای حذف گاز روسیه پس از جنگ اوکراین، محدودیت کریدورهای ترانزیتی ایران و اقدام اخیر ترکیه مبنی بر توقف واردات گاز ترکمنستان از مسیر ایران تحت فشار خزانهداری آمریکا پرداخت.
زاروتیادیس وضعیت فعلی انرژی در اروپا را بحرانی توصیف کرد و گفت: با احترام به جایگاه صنعت انرژی و ارزش حیاتی آن برای قاره سبز، باید صریحاً اعلام کنم اروپا یک منبع تأمین انرژی ارزانقیمت را به طور کامل از دست داده است. مسئله دوم این است که اکنون اروپا محکوم به خرید گاز گرانقیمت از ایالات متحده است که هزینههای سرمایهگذاری و ترانزیت بسیار سنگینی را برای حمل این انرژی به اروپاییها، بهویژه در بخش شرقی اروپا تحمیل کرده و معلوم نیست این هزینههای گزاف تا کجا قرار است ادامه پیدا کند.وی با انتقاد تند از افزایش بودجههای نظامی در اروپا افزود: مورد سوم این است که اتحادیه اروپا پذیرفته است هزینه بیشتری برای خرید سلاح بپردازد؛ اقدامی که قاعدتاً بسیار مورد پسند و علاقه ایالات متحده است، اما به هیچ وجه به سود شهروندان و دولتهای اروپایی نیست. درواقع، سازمان اتحادیه اروپا و سردمدارانی که امروز هدایت آن را بر عهده دارند میتوان «احمقهای مفید» خطاب کرد؛ کسانی که در اصل برای منافع بیگانگان تلاش میکنند و سیاستهایشان موجب رشد شدید قیمت انرژی و سایر اقلام به ضرر مردم خودشان شده است. جنبشهای اعتراضی و حضور جوانان در خیابانهای اروپا که امروز شاهد آن هستید، تأییدی آشکار بر همین واقعیت است.
دوراهی مرگ و زندگی برای اتحادیه اروپا در اوراسیا
این تحلیلگر مسائل استراتژیک در پاسخ به این پرسش که آیا اروپا برای عبور از این بحران صرفاً راهبرد صبر را در پیش گرفته است، نسبت به آینده سیاسی این اتحادیه هشدار داد: راهبرد در حال اجرا این است که اروپا در اصل به پلی برای ایالات متحده تبدیل شده تا واشنگتن بتواند سیاستهای خصمانه خود را در منطقه اوراسیا پیاده کند. امروز دو راه بیشتر پیش روی سازمان اتحادیه اروپا قرار ندارد؛ راه نخست این است که به این درک برسند که اروپا میتواند خانهای برای صلح و هر اقدام مسالمتآمیزی باشد که از مسیر دموکراسی واقعی محقق میشود. اما راه دوم این است که کاملاً در خدمت تکمیل اهداف خصمانه ایالات متحده قرار گیرد و صرفاً ابزاری برای سوءاستفاده و سودجویی واشنگتن باشد؛ که من با نگرانی عمیق اعلام میکنم ادامه این مسیر میتواند منجر به پایان و فروپاشی اتحادیه اروپا شود.
قمار سنگین سرمایهداری در بازار نفت
پروفسور زاروتیادیس همچنین درباره گرفتار شدن آمریکا در تنگه هرمز، شکست جمهوریخواهان در انتخابات اخیر آمریکا، گزارشها درباره مأموریت ویژه برای خروج سریعتر واشنگتن از جنگ و افت قیمت نفت دیدگاه شرکتهای بزرگ کشتیرانی و بیمههای دریایی در یونان و مدیترانه را تبیین کرد.
وی درباره تحولات سیاسی واشنگتن خاطرنشان کرد: گرفتار شدن آمریکا و این سرنوشت، موضوعی کاملاً قابل پیشبینی بود و دور از انتظار نبود؛ این مسئله فقط به چند ساعت، چند روز یا چند ماه اخیر برنمیگردد؛ بلکه در سال اخیر سیاستهای خصمانه ترامپ و نتانیاهو موجب شد که آنها محبوبیت خود را حتی در درون احزاب خودشان از دست بدهند و به این شکل در انتخابات شکست بخورند.این اقتصاددان یونانی با رد خوشبینی مفرط نسبت به پایان جاهطلبیهای واشنگتن در پی ریزش قیمت نفت تصریح کرد: فکر نمیکنم این تحولات به معنای پایان جنگها و سیاست جهانخواری آمریکا باشد؛ این درک نهتنها در یونان بلکه در سرتاسر اروپا وجود دارد که آنها قصد دارند به سیاستهای خصمانه و امپریالیستی خود ادامه دهند. هر زمان که چنین تغییرات ناگهانی در قیمتهای جهانی رخ میدهد، دو حالت وجود دارد: حالت اول این است که جامعه جهانی در حال تغییر نگرش خود نسبت به وقایع رخداده است و حالت دوم اینکه سیستم کاپیتالیسم (سرمایهداری) دارد قمار خود را سنگینتر میکند و با شدت بیشتری به سمت سیاستهای پیشین خود میرود که نشانههای آن را میتوان در رفتار و اعمال ریاستجمهوری ایالات متحده مشاهده کرد.
عبور از هژمونی دلار
بخش دیگری از این گفتوگو به تشدید تحریمهای خزانهداری آمریکا علیه صرافیها و فشار بر بانکهای کشورهای همسایه نظیر عراق برای تبدیل ایران به یک جزیره مالی و نقش ابزارهای مالی دیجیتال و بلوکهایی مانند بریکس در شکستن محاصره بانکی اختصاص داشت.
زاروتیادیس با تأکید بر پایان عصر تکقطبی پولی گفت: همانطور که امروز شاهد هستید، عواقب معامله با دلار و تأثیرات مشروط آن بر اقتصاد جهانی کاملاً عیان شده است. به باور من دلار دیگر نباید تنها ارز مورد استفاده در معاملات بینالمللی باشد و باید از طریق روابط دیپلماتیک، از ظرفیت اتحادیههایی مانند بریکس و هر جایگزین دیگری بهره گرفت تا سیاست انحصار تبادلات با دلار کنار زده شود.
وی درباره نقش رمزارزها و زمانبر بودن جایگزینی دلار توضیح داد: توسعه ارزهای دیجیتال و پول مجازی یک تحول خلاقانه در جهان مبادلات است که مانع از آن میشود کنترل سرمایه و پول صرفاً در اختیار یک مرکز واحد مثل ایالات متحده باشد که هر زمان اراده کرد آن را مسدود یا از دسترس خارج کند. البته این ابزار دو رو دارد؛ یک روی آن ریسک از دست رفتن کلی سرمایه است. اما روی دیگر آن، فرصتی کمنظیر برای به گردش درآوردن سرمایه توسط افراد و دولتها در راستای منافع ملی و خارج از محدودیتهاست. با این حال، ارائه یک جایگزین کاملاً قابل اتکا به جای ارزهای دولتی مانند دلار مستلزم زمان است و فکر نمیکنم به این زودی محقق شود؛ زیرا حتی با گسترش عرصه دیجیتال، هنوز حامیان و پشتوانههای قابل اعتمادی برای انجام معاملات کلان و دقیق در این بستر شکل نگرفته است.استاد دانشگاه ارسطوی تسالونیکی در ادامه، نقشه راه عملی برای اقتصاد ایران در شرایط فعلی را چنین ترسیم کرد: طولانی شدن فرایند جایگزینی دلار نباید موجب ناامیدی ایرانیان شود؛ بهترین راهبرد برای ایران این است که نخست مانند ماهها و سالهای اخیر، تمرکز خود را بر توسعه زیرساخت ارزهای دیجیتال بیشتر کند. دوم، در بحث تولیدات داخلی قویتر شود.
من پیشتر که در ایران حضور داشتم، از نزدیک شاهد توانمندی تولید داخلی در کشور شما بودم و باید بر این نقطه قوت تمرکز ویژه شود. سوم، ایران باید مبادلات و اتحاد تجاری خود را با کشورهایی مانند چین، روسیه، اعضای بریکس و سایر کشورهای مستقل که در جبهه مبارزه با هژمونی، استعمار و امپریالیسم قرار دارند، بیش از پیش مستحکم و تقویت کند.پروفسور زاروتیادیس در پایان این گفتوگو، با قدردانی از مردم ایران، بر پیوند تاریخی دو ملت تأکید کرد و گفت: آینده کشورهای حوزه مدیترانه و خاورمیانه متعلق به خود مردم این مناطق است. در این میان، کشورهایی مانند ایران و یونان به واسطه قدمت تمدنی و پیشینه بلندی که در طول تاریخ داشتهاند، مسئولیت بزرگی بر دوش دارند تا کمک کنند کشورهای این حوزه و منطقه اوراسیا، سرنوشت اقتصادی و آینده تاریخی خود را شخصاً و مستقل از قدرتهای بیگانه رقم بزنند.
خبرنگار: مهسا ناطقی




نظر شما